Gleba o odpowiednim odczynie pH stanowi fundament zdrowego i wydajnego rolnictwa. Zakwaszenie gleby może prowadzić do ograniczenia wzrostu roślin, obniżenia plonów oraz utraty żyzności. Warto przyjrzeć się zarówno symptomom tego zjawiska, jak i skutecznym metodom jego korekty, aby zapewnić długofalową produktywność upraw.
Przyczyny i skutki zakwaszenia gleby
Naturalne czynniki
W wielu regionach procesy kluzyjne (wypłukiwanie) składników mineralnych prowadzą do gromadzenia się kwasowych kationów, takich jak glin czy wodór. W rejonach o dużych opadach deszczu nadmiar wody sprzyja wymywaniu zasad, co z czasem obniża pH gleby. Również gleby wykształcone z kwaśnych skał macierzystych odznaczają się naturalnie niskim odczynem.
Antropogeniczne źródła zakwaszenia
Intensywne rolnictwo z dużymi dawkami nawozów azotowych, zwłaszcza amonowych, przyspiesza procesy nitrfikacji, co skutkuje wydzielaniem kwasu azotowego. Dodatkowo nadmierne stosowanie niektórych środków ochrony roślin oraz niewłaściwe praktyki nawadniania mogą zaburzyć równowagę jonową gleby.
- wysokie dawki nawozów amonowych,
- monokultury i brak płodozmianu,
- niewystarczające wapnowanie,
- spływ powierzchniowy i erozja.
Metody rozpoznawania poziomu kwasowości
Proste testy polowe
Metody domowe to na przykład wskaźniki pH w postaci papierek wskaźnikowy lub proste zestawy z kolorową skalą. Choć ich precyzja jest ograniczona, pozwalają na szybką ocenę, czy gleba jest kwaśna, obojętna czy zasadowa.
Analizy laboratoryjne
Dokładne oznaczenie odczynu gleby wymaga pobrania prób z różnych miejsc pola i przekazania ich do laboratorium. Wyniki wykazują precyzyjne wartości pH, a także zawartość wapnia, magnezu, potasu czy fosforu. Na podstawie tych danych można ustalić precyzyjny plan wapnowania oraz dobór właściwych dawek nawozów.
Strategie poprawy odczynu gleby
Wapnowanie i preparaty wapniowe
Najczęściej stosowaną metodą korygowania niskiego pH jest wapnowanie. Preparaty zawierające węglan wapnia (mączka wapienna) lub węglan magnezu neutralizują kwasy i dostarczają niezbędnych kationów. W zależności od stopnia zakwaszenia dawki wapna wynoszą od 1 do 4 t/ha. Kluczowe jest równomierne wysiewanie i dobranie frakcji nawozu do typu gleby.
Zwiększenie zawartości próchnicy
Wzbogacenie gleby w próchnicę zwiększa jej buforowanie i stabilizuje odczyn. W tym celu warto stosować obornik, kompost lub biohumus. Materia organiczna poprawia strukturę gleby, zwiększa pojemność sorpcyjną i sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów.
Dobór roślin okrywowych
Rośliny okrywowe, takie jak wyka ozima czy gorczyca, nie tylko chronią glebę przed erozją, ale również wiążą azot i wpływają na zwiększenie zasobności w materię organiczną. Po ich przyoraniu poprawia się struktura gleby, a odczyn ulega częściowej korekcie wskutek procesów rozkładu biomasy.
Praktyki rolnicze wspierające utrzymanie optymalnego pH
Systemy płodozmianu
Rotacja upraw ogranicza kumulację szkodliwych patogenów i pozwala na dostosowanie zabiegów agrotechnicznych do różnych potrzeb glebowych. Wprowadzenie roślin motylkowatych poprawia zasobność w azot, zaś zróżnicowanie gatunków ogranicza postępy zakwaszenia.
Ograniczenie erozji i spływu powierzchniowego
Gleba zubożała w warstwę wierzchnią traci zdolność buforowania odczynu. Stosowanie uprawek ochronnych, takich jak mulczowanie, a także zachowanie stref brzegowych i pasów roślinności zabezpieczających przed odpływem wód, pomaga utrzymać równowagę glebową.
